صیانت از خاک؛ راهبرد خوزستان برای امنیت غذایی
پایش ۲۵۲ هزار هکتار زمین کشاورزی، تخریب ۳۳۵ ساخت‌وساز غیرمجاز، شناسایی اراضی بایر و تثبیت مالکیت ۷۰ هزار هکتار زمین، اقداماتی برای تقویت امنیت غذایی در خوزستان است.
خوزستان همواره به عنوان نگین درخشان کشاورزی ایران و نبض تپنده سفره غذایی کشور شناخته می‌شود؛ سرزمینی که با جریان رودخانه‌های پربرکت و دشت‌های فراخ و آبرفتی، نقش بی‌بدیلی در هندسه خودکفایی محصولات استراتژیک ایفا می‌کند. خاک حاصلخیز این دیار، موهبتی است که نسل به نسل مایه رونق و بالندگی ایران زمین بوده و پایداری حیات اقتصادی آن به سلامت و زنده ماندن وجب به وجب این عرصه‌ها پیوند خورده است. از این منظر، حفظ و حراست از این ذخایر حیاتی، تنها پاسداری از جغرافیا نیست، بلکه نگهبانی از شاهرگ امنیت غذایی میلیون‌ها انسان به شمار می‌رود.
در سال‌های اخیر، تغییر و تحولات اقلیمی، ضرورت افزایش ضریب تاب‌آوری منابع پایه و لزوم هدایت هوشمندانه سرمایه‌گذاری‌ها به سوی تولید واقعی، توجه مدیران متعهد بخش کشاورزی را بیش از پیش به ساماندهی نظام‌مند زمین معطوف کرده است. مدیریت خردمندانه منابع خاک مستلزم اتخاذ راهبردی همه‌جانبه است که در آن، تثبیت حقوق قانونی بهره‌برداران، نظارت‌های میدانی مستمر، ممانعت قاطع از خروج زمین از چرخه باروری و احیای بسترهای مغفول، اجزای یک پیکره واحد را تشکیل می‌دهند. این نگاه چندبُعدی بستری فراهم می‌سازد تا انگیزه کشاورزان زحمتکش برای ارتقای بهره‌وری دوچندان شود و آرامش خاطر به مزارع بازگردد.
همکاری نهادهای متولی در استان خوزستان در ماه‌های سپری‌شده از سال جاری، گواه روشنی بر عزم برای ایجاد انضباط سرزمینی و پشتیبانی تام از تولیدکنندگان است. تلاش‌های به‌هم‌پیوسته‌ای که از مسیر پایش هوشمندانه پهنه‌ها، تثبیت قطعی اسناد مالکیت، حفاظت فیزیکی از حریم مزارع در برابر هرگونه دست‌اندازی و پالایش طرح‌های پیرامونی می‌گذرد،
پایش شبانه‌روزی و حفظ سرسختانه مزارع حاصلخیز
یکی از ارکان بنیادین در پاسداری از حیات کشاورزی استان، ایجاد سازوکار دقیق و بی‌وقفه نظارت میدانی برای مهار ساخت‌وسازهای غیرمجاز و جلوگیری از تضییع خاک مرغوب است. حضور مستمر و مقتدرانه متولیان حفاظت، سپری اطمینان‌بخش در برابر سوداگری‌هایی است که تولید ملی را تهدید می‌کنند.
فرمانده یگان حفاظت اراضی کشاورزی خوزستان با اشاره به نتایج درخشان اقدامات مراقبتی در ماه‌های اخیر بیان کرد: پایش و نظارت مستمر، گشت‌زنی‌های میدانی و شناسایی به‌موقع تخلفات از مهم‌ترین راهکارهای جلوگیری از تغییرکاربری غیرمجاز است؛ چراکه برخورد و اقدام پیشگیرانه در مراحل اولیه، می‌تواند از گسترش تخلفات و وارد آمدن خسارت به زمین‌های کشاورزی جلوگیری کند.
سرهنگ سید شریف شریفی در تشریح اقدامات فراگیر نظارتی افزود: در ۶ ماهه نخست سال جاری، ۲۵۲ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان خوزستان پایش و نظارت شد تا با رصد مستمر عرصه‌ها و شناسایی به‌موقع، از تغییرکاربری‌های غیرمجاز پیشگیری شود. این حجم گسترده از دیده‌بانی در سطح اراضی، گویای استقرار نگاهی پیشگیرانه و علمی به موضوع امنیت زمین‌های زراعی است.
این مسئول حفاظت از اراضی همچنین با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سه‌ماهه دوم سال جاری توضیح داد: در این بازه زمانی، با هدف صیانت از اراضی کشاورزی و مقابله با تخلفات مربوط به تغییرکاربری غیرمجاز، ۳۳۵ مورد ساخت‌وساز غیرمجاز تخریب و هشت هکتار از اراضی کشاورزی استان رفع تصرف شد. این اقدامات در چارچوب اجرای احکام قطعی و دستورات قضایی انجام شد تا بستر تولید بدون هرگونه خدشه در خدمت بخش کشاورزی باقی بماند.
سرهنگ شریفی با تأکید بر لزوم تقویت حس مسئولیت جمعی و صیانت از سرمایه‌های ملی ادامه داد: زمین‌های کشاورزی بستر اصلی تولید محصولات غذایی و تأمین نیازهای جامعه هستند و حفاظت از این منابع ارزشمند، نقشی اساسی در پایداری تولید، حفظ امنیت غذایی و حمایت از معیشت کشاورزان دارد. تغییرکاربری غیرمجاز اراضی زراعی و باغی، علاوه بر نقض قوانین و مقررات، موجب کاهش سطح زمین‌های قابل کشت، تخریب اراضی حاصلخیز و تهدید ظرفیت تولید بخش کشاورزی می‌شود.
بازگشت زمین‌های بلااستفاده به مدار باروری
در کنار مراقبت از تمامیت فیزیکی زمین‌ها، نظارت بر استمرار کشت و جلوگیری از بایر ماندن خاک، ضامن زنده نگه داشتن شریان اقتصادی روستاها و افزایش ضریب خوداتکایی به شمار می‌رود. اراضی مستعدی که به دلایل گوناگون از کشت بازمانده‌اند، با سیاست‌های راهبردی و تشویقی باید بی‌درنگ به چرخه تولید محصول پیوند داده شوند.
سرپرست مدیریت امور اراضی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت احیای پتانسیل‌های نهفته خاک اظهار کرد: حفاظت از زمین‌های کشاورزی تنها به جلوگیری از تغییر کاربری‌های غیرمجاز محدود نمی‌شود بلکه نظارت بر دایر بودن اراضی و استمرار کشت نیز از الزامات اساسی در صیانت از این سرمایه ارزشمند و راهبردی است.
آبتین طاهری با تشریح ابعاد مثبت رصد پویای اراضی زراعی تصریح کرد: بلاکشت ماندن اراضی کشاورزی در بلندمدت می‌تواند زمینه خروج زمین از چرخه تولید، کاهش ظرفیت تولید محصولات کشاورزی و فراهم شدن بستر سوءاستفاده و تغییرکاربری‌های غیرمجاز را ایجاد کند؛ از این رو شناسایی و تعیین تکلیف اراضی بایر و پیگیری وضعیت بهره‌برداری از آن‌ها، نقش مهمی در حفظ ظرفیت‌های تولیدی بخش کشاورزی دارد.
وی بر نقش بی‌بدیل پویایی کشاورزی در بهبود وضعیت اقتصادی جامعه روستایی تأکید کرد و افزود: زمین، یکی از منابع پایه تأمین امنیت غذایی کشور است و رها شدن آن و توقف فعالیت‌های کشاورزی، علاوه بر کاهش تولید، می‌تواند فرصت‌های اقتصادی و اشتغال در مناطق روستایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، آگاهی‌بخشی به بهره‌برداران و پیگیری وضعیت اراضی بلاکشت، در کنار نظارت بر حفظ کاربری، از اقدامات ضروری برای صیانت از این سرمایه ملی به شمار می‌رود.
سرپرست مدیریت امور اراضی خوزستان همچنین درباره کارنامه این حوزه در فصل تابستان سال جاری بیان کرد: در سه‌ماهه دوم سال جاری، دو مورد اراضی بایر به مساحت ۱۷ هکتار در استان شناسایی شد. پیگیری وضعیت این اراضی و توجه به استمرار فعالیت‌های کشاورزی با هدف جلوگیری از بلااستفاده ماندن زمین‌ها و حفظ توان تولیدی بخش کشاورزی با قوت پیگیری خواهد شد تا حتی یک متر از خاک زرخیز خوزستان از جریان خدمت به تولید دور نماند.
اصلاح نقشه‌های توسعه روستایی و صیانت از افق کشت
توسعه کالبدی جوامع محلی باید همگام و هم‌راستا با حفظ اراضی مولد پیش برود. طرح‌های هادی روستایی زمانی بالاترین کارایی را به همراه دارند که بدون کوچک‌ترین دخل و تصرف در عرصه‌های درجه یک زراعی، بستر خدمت‌رسانی را فراهم کنند. بازنگری تخصصی در این حوزه‌ها، نشانه بارزی از نگاه واقع‌بینانه به ظرفیت‌های ملی است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به راهبردهای حفاظتی در محیط‌های روستایی گفت: زمین‌های کشاورزی از سرمایه‌های ارزشمند کشور و از ارکان اصلی تأمین امنیت غذایی جامعه به شمار می‌روند؛ از این‌رو، حفاظت از این منابع محدود و ارزشمند و جلوگیری از خروج بی‌ضابطه آن‌ها از چرخه تولید، ضرورتی انکارناپذیر است.
جواد سلطانی کاظمی با تبیین روند کارشناسی بازبینی حریم روستاها تشریح کرد: یکی از اقدامات مؤثر در راستای حفظ کاربری اراضی کشاورزی، بررسی و بازبینی طرح‌های هادی روستایی و شناسایی اراضی کشاورزی مازاد است و در این فرایند، زمین‌های مرغوب و قابل کشت که در محدوده اراضی مازاد طرح‌های هادی روستایی قرار گرفته‌اند، شناسایی و نتایج بررسی‌ها برای پیگیری و انجام اقدامات قانونی به بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اعلام می‌شود.
وی در ادامه با تأکید بر آثار سازنده این هم‌افزایی دستگاهی یادآور شد: خروج اراضی مستعد کشاورزی از طرح‌های هادی روستایی، در چارچوب ضوابط و مقررات مربوط، می‌تواند از تغییر کاربری‌های غیرضروری جلوگیری کند و زمینه استمرار بهره‌برداری کشاورزی از این منابع را فراهم سازد؛ چراکه حفظ اراضی حاصلخیز، نقش مهمی در پایداری تولید محصولات کشاورزی و تأمین نیازهای غذایی جامعه دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان با اشاره به دستاوردهای میدانی حاصل از این سیاست مدبرانه عنوان کرد: در سه‌ماهه دوم سال جاری، هشت مورد اراضی کشاورزی مازاد در طرح‌های هادی روستایی به مساحت بیش از ۶۲۵ هکتار شناسایی شد که این اقدام در راستای حفاظت از اراضی زراعی و باغی، جلوگیری از کاهش سطح زمین‌های قابل کشت و صیانت از امنیت غذایی انجام گرفته است. این رویکرد فرصتی مغتنم برای پایدارسازی پهنه‌های زراعی در حاشیه بافت‌های مسکونی به وجود آورده است.
سلطانی کاظمی اضافه کرد: حفاظت از اراضی کشاورزی اقدامی اساسی برای حفظ ظرفیت تولید، حمایت از معیشت کشاورزان و تضمین امنیت غذایی نسل‌های آینده است و تحقق این هدف، نیازمند همکاری و هماهنگی دستگاه‌های مسئول در مدیریت و ساماندهی اراضی محسوب می‌شود.
تثبیت هویت حقوقی املاک
یکی از بنیادین‌ترین ریشه‌های جهش تولید در پهنه‌های زراعی، امنیت خاطر کشاورز در رابطه با حدود قانونی مزرعه خویش است. هرگاه کشاورز دغدغه‌ای در باب تداخل، مناقشات ملکی یا فقدان سند مالکیت نداشته باشد، با انگیزه دوچندان در احیا و بهسازی خاک گام برمی‌دارد. بدین سبب، کمیسیون رفع تداخلات به یکی از کلیدی‌ترین کانون‌های امیدبخشی و عدالت‌گستری در اراضی استان مبدل شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان با تأکید بر ثمرات پربار این طرح بنیادین به خبرنگار مهر گفت: اجرای فرآیند رفع تداخلات اراضی با هدف تعیین تکلیف وضعیت اراضی، تثبیت مالکیت‌ها و رفع چالش‌های حقوقی حوزه زمین، گامی مؤثر در جهت افزایش شفافیت حقوقی و کاهش پرونده‌های قضایی مرتبط با اراضی محسوب می‌شود.
سلطانی کاظمی در تشریح رسالت عدالت‌محور این فرآیند عنوان کرد: هدف اصلی از اجرای رفع تداخلات اراضی، ایجاد آرامش و اطمینان حقوقی برای مردم و در عین حال، صیانت از حقوق دولت در اراضی ملی است و این اقدام ضمن کاهش اختلافات ملکی، زمینه را برای تسهیل صدور اسناد مالکیت اراضی کشاورزی و حمایت از فعالیت‌های تولیدی بهره‌برداران فراهم می‌کند.
وی با ارائه آمار چشمگیر و امیدآفرین عملکرد این کمیسیون در سه‌ماهه دوم سال جاری اظهار کرد: در این مدت، با برگزاری ۱۰ جلسه کمیسیون و تصویب ۴۹ پلاک، بیش از ۳۳ هزار و ۵۳۳ هکتار از اراضی غیرملی و ۳۷ هزار و ۳۲۸ هکتار از اراضی ملی تعیین تکلیف و تثبیت شد که حاصل آن تثبیت مجموع بیش از ۷۰ هزار هکتار از پهنه‌های سرزمینی استان خوزستان است.
چشم‌انداز شکوفایی و استواری دشت‌های خوزستان
مجموعه اقدامات هماهنگ، علمی و میدانی انجام‌شده در سطح دشت‌های خوزستان، نویدبخش افقی روشن و بالنده برای بخش کشاورزی این خطه استراتژیک است. هم‌راستایی کمیسیون رفع تداخلات، یگان حفاظت، امور اراضی و سازمان جهاد کشاورزی نشان می‌دهد که خوزستان با نقشه راهی متقن و امیدآفرین به سوی تثبیت پایداری در حوضه خاک و آب گام برمی‌دارد؛ مسیری که در آن نه تنها دست‌اندازی به مزارع ناممکن می‌شود، بلکه بستری آرام و پویا برای رویش دوباره جوانه‌های تولید، تکریم شأن کشاورزان و خوداتکایی پایدار میهن اسلامی فراهم می‌آید.
این تحولات بنیادین، تجلی عملی از مدیریت همگرا و تعهد صادقانه به پاسداری از میراث‌های زیستی و مولد سرزمین است. بی‌تردید، تداوم این انضباط سرزمینی در کنار مهرورزی به خاک و حمایت همه‌جانبه از قشر پرتوان روستایی، خوزستان را کماکان در قله افتخار کشاورزی کشور حفظ خواهد کرد و ضامن استواری، رونق اقتصادی و امنیت غذایی خدشه‌ناپذیر برای نسل‌های امروز و فردا خواهد بود.
