تاریخ : 14 آذر 1401   | |   Monday, 5 December , 2022

لزوم سیاست‌گذاری بر مبنای توسعه پایدار

  • کد خبر : 5916
  • 09 شهریور 1401 ساعت 00:00
لزوم سیاست‌گذاری  بر مبنای توسعه پایدار
بیش‭ ‬از‭ ‬یک‌هزار‭ ‬سال‭ ‬پیش،‭ ‬انسان‭ ‬فرزانه‌ای‭ ‬به‭ ‬نام‭ ‬‮«‬فردوسی‮»‬،‭ ‬از‭ ‬ضرورت‭ ‬احترام‭ ‬به‭ ‬بیودموکراسی‭ (‬زیست‌سالاری،‭ ‬عدالت‭ ‬زیستی‭) ‬سخن‭ ‬گفت‭. ‬اصطلاح‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار،‭ ‬ترجمه‭ ‬واژه‭ ‬فرنگی‭ ‬sustainable‭ ‬development‭ ‬است‭. ‬ولی‭ ‬تاریخ‭ ‬چند‭ ‬هزارساله‭ ‬کشور‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد‭ ‬که‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬اصول‭ ‬و‭ ‬محورهای‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬بیگانه‭ ‬نیست‭. ‬

شکل‌گیری‭ ‬و‭ ‬شکوفایی‭ ‬شهرهای‭ ‬باشکوه‭ ‬و‭ ‬پویا‭ ‬در‭ ‬حاشیه‭ ‬کویر‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬سازوکارهای‭ ‬همزیستی‭ ‬با‭ ‬کویر‭ ‬و‭ ‬شرایط‭ ‬سخت‭ ‬کوهستانی‭ ‬کشور،‭ ‬نشان‭ ‬از‭ ‬پایداری‭ ‬توسعه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مرز‭ ‬و‭ ‬بوم‭ ‬دارد‭. ‬هرچند‭ ‬محور‭ ‬توسعه،‭ ‬انسان‭ ‬و‭ ‬نیازهای‭ ‬مادی‭ ‬و‭ ‬معنوی‭ ‬وی‭ ‬می‌باشد،‭ ‬اما‭ ‬نباید‭ ‬فراموش‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬عوامل‭ ‬اقتصادی‭- ‬اجتماعی،‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیستی‭ ‬سایر‭ ‬ارکان‭ ‬توسعه‭ ‬را‭ ‬تشکیل‭ ‬می‌دهند‭. ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬رکنی‭ ‬از‭ ‬ارکان‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬نقش‭ ‬پشتیبانی‌کننده‭ ‬را‭ ‬بازی‭ ‬می‌کند‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬بدون‭ ‬اعتلاء‭ ‬و‭ ‬ارتقاء‭ ‬اجزاء‭ ‬یک‭ ‬سیستم‭ ‬نمی‌توان‭ ‬انتظار‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬کل‭ ‬آن‭ ‬سیستم‭ ‬درست‭ ‬کار‭ ‬کند‭. ‬توسعه‭ ‬زمانی‭ ‬می‌تواند‭ ‬پایداری‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬تضمین‭ ‬نماید‭ ‬که‭ ‬تمام‭ ‬ارکان‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬هماهنگی‭ ‬آرمانی‭ ‬و‭ ‬متناسب‭ ‬قرار‭ ‬گیرند‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬یک‌بعدی‭ ‬شاید‭ ‬بیشتر‭ ‬به‭ ‬سرطان‭ ‬شبیه‭ ‬باشد‭. ‬

رقابت‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬توسعه‭ ‬اقتصاد،‭ ‬کشورهای‭ ‬جهان‭ ‬را‭ ‬برانگیخت‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬پیشرفت‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬فنی‭ ‬که‭ ‬بعداز‭ ‬جنگ‭ ‬جهانی‭ ‬دوم‭ ‬در‭ ‬ملل‭ ‬صنعتی‭ ‬حاصل‭ ‬شد،‭ ‬
بهره‌برداری‭ ‬بسیاری‭ ‬کنند،‭ ‬بدون‭ ‬این‌که‭ ‬در‭ ‬فکر‭ ‬حفظ‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬باشند‭. ‬در‭ ‬واقع‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬چالش‌های‭ ‬بشر‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬محیط‭ ‬پیرامون‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬اکنون‭ ‬چالش‭ ‬اساسی‭ ‬برای‭ ‬بشر‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفتن‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬مسئله‭ ‬اساسی‭ ‬که‭ ‬چگونه‭ ‬از‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬استفاده‭ ‬نماییم‭ ‬تا‭ ‬کمترین‭ ‬تخریب‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬ایجاد‭ ‬شود،‭ ‬به‭ ‬چالشی‭ ‬جدّی‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬

تاریخچه‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭: ‬از‭ ‬اوایل‭ ‬دهه‭ ‬1970،‭ ‬در‭ ‬رویکردهای‭ ‬علمی‭ ‬به‭ ‬توسعه،‭ ‬تجدیدنظر‭ ‬اساسی‭ ‬پدید‭ ‬آمد‭. ‬بنا‭ ‬به‭ ‬دعوت‭ ‬کنفرانس‭ ‬سازمان‭ ‬ملل‭ ‬پیرامون‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬انسانی،‭ ‬اجلاسی‭ ‬با‭ ‬حضور‭ ‬کارشناسان‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1971‭ ‬در‭ ‬شهر‭ ‬‮«‬فونکس‮»‬‭ ‬سوئیس‭ ‬با‭ ‬هدف‭ ‬ایجاد‭ ‬ارتباط‭ ‬بین‭ ‬توسعه‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬تشکیل‭ ‬شد‭. ‬این‭ ‬حرکت‭ ‬در‭ ‬اجلاس‭ ‬‮«‬استکهلم‮»‬‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1972‭ ‬قوت‭ ‬بیشتری‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اعلامیه‭ ‬کوکویک‭ (‬Cocoyoc‭ ‬Declaration‭) ‬در‭ ‬سال‭ ‬1974‭ ‬تفسیر‭ ‬جامع‌تر‭ ‬و‭ ‬عمیق‌تری‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬عرضه‭ ‬شد‭. ‬چالش‭ ‬جدید‭ ‬در‭ ‬آغاز‭ ‬تحت‭ ‬عنوان‭ ‬توسعه‭ ‬بوم‌شناسانه‭ ‬و‭ ‬سرانجام‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1980‭ ‬برای‭ ‬اولین‌بار‭ ‬با‭ ‬نام‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬در‭ ‬گزارش‭ ‬سازمان‭ ‬جهانی‭ ‬
حفاظت‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬طبیعی‭ ‬IUCN‭ ‬مطرح‭ ‬شد‭. ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ (‬Sustainable‭ ‬Development‭)‬،
یکی‭ ‬از‭ ‬اصطلاحات‭ ‬اقتصادی‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬محل‭ ‬تلاقی‭ ‬جامعه،‭ ‬اقتصاد‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬است‭. ‬‮«‬به‭ ‬توسعه‌ای‭ ‬که‭ ‬نیازمندی‌های‭ ‬حاضر‭ ‬را‭ ‬بدون‭ ‬لطمه‭ ‬زدن‭ ‬به‭ ‬توانایی‭ ‬نسل‌های‭ ‬آتی‭ ‬در‭ ‬تامین‭ ‬نیازهای‭ ‬خود‭ ‬برآورده‭ ‬می‌سازد،‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬گویند‮»‬‭. ‬بنابراین؛‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬ویژگی‌های‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار،‭ ‬توجه‭ ‬اکید‭ ‬به‭ ‬مسائل‭ ‬محیط‭ ‬زیستی‭ ‬و‭ ‬رعایت‭ ‬شاخص‌های‭ ‬آن‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬ویژگی،‭ ‬در‭ ‬ادبیات‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬به‭ ‬اندازه‌ای‭ ‬اهمیت‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬کنار‭ ‬عدالت‭ ‬بین‭ ‬نسلی‭ ‬در‭ ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬منابع،‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬تعریف‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬

ایران‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭: ‬حال‭ ‬و‭ ‬آینده‭ ‬جهان‭ ‬نتیجه‭ ‬سیاست‭ ‬حاکمان‭ ‬کشورها‭ ‬است‭. ‬سیاستمداران‭ ‬با‭ ‬استراتژی‌هایی‭ ‬که‭ ‬ترسیم‭ ‬می‌کنند‭ ‬برای‭ ‬آینده‭ ‬سرزمین‭ ‬تحت‭ ‬حاکمیت‭ ‬خود‭ ‬هدف‌گذاری‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬وضع‭ ‬قوانین،‭ ‬راه‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬اهداف‭ ‬را‭ ‬میسر‭ ‬می‌سازند‭. ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬خواست‭ ‬حاکمان‭ ‬نبوده‭ ‬و‭ ‬نخواهد‭ ‬بود،‭ ‬بلکه‭ ‬حق‭ ‬ملت‌هاست‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬مفاهیم‭ ‬حقوق‭ ‬بشری،‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬50‭ ‬سال‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬توسط‭ ‬اندیشمندان‭ ‬جامعه‭ ‬جهانی‭ ‬مطالبه‭ ‬می‌شود،‭ ‬اما‭ ‬تحقق‭ ‬آن‭ ‬نیازمند‭ ‬تداوم‭ ‬مطالبه‌گری‭ ‬جامعه‭ ‬جهانی‭ ‬از‭ ‬دولت‌مردان‭ ‬است‭. ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬نیز‭ ‬برای‭ ‬تحقق‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬راه‭ ‬طولانی‭ ‬پیش‭ ‬رو‭ ‬دارد‭. ‬ایران‭ ‬در‭ ‬اوایل‭ ‬دهه‭ ‬1350،‭ ‬برای‭ ‬ایجاد‭ ‬محیط‭ ‬زیستی‭ ‬سالم،‭ ‬تمایل‭ ‬جدّی‭ ‬نشان‭ ‬داد‭ ‬و‭ ‬برخی‭ ‬اصول‭ ‬در‭ ‬قانون‭ ‬اساسی‭ ‬لحاظ‭ ‬شدند‭. ‬برنامه‌های‭ ‬عمرانی‭ ‬و‭ ‬توسعه‭ ‬ایران‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬تشویق‭ ‬و‭ ‬حفظ‭ ‬محیط‭ ‬زیست،‭ ‬نقش‭ ‬دولت‭ ‬در‭ ‬قبل‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬به‭ ‬جای‭ ‬ترویج‭ ‬رقابت،‭ ‬کارایی‭ ‬و‭ ‬حفاظت‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬سازوکار‭ ‬بازار،‭ ‬دستور‭ ‬و‭ ‬نظارت‭ ‬مستقیم‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬باره‭ ‬ضعف‭ ‬برنامه‌های‭ ‬اجرایی،‭ ‬نبود‭ ‬آگاهی‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬شانه‭ ‬خالی‭ ‬کردن‭ ‬افراد‭ ‬و‭ ‬صنایع‭ ‬از‭ ‬سیاست‌ها‭ ‬و‭ ‬قوانین،‭ ‬قرار‭ ‬گرفتن‭ ‬اولویت‌های‭ ‬تخصیص‭ ‬بودجه‌های‭ ‬سالانه‭ ‬در‭ ‬عرصه‌های‭ ‬دیگری‭ ‬به‭ ‬غیر‭ ‬از‭ ‬
محیط‭ ‬زیست‭ ‬باعث‭ ‬ناتوانی‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کنترل‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬لذا‭ ‬پاسخ‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬سوال‭ ‬اساسی‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬بسیار‭ ‬مهم‭ ‬است‭. ‬آیا‭ ‬افراد‭ ‬جامعه‭ ‬برای‭ ‬حفظ‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬اهمیتی‭ ‬قائل‭ ‬هستند‭ ‬و‭ ‬خواستار‭ ‬اقدامی‭ ‬جدّی‭ ‬برای‭ ‬مقابله‭ ‬با‭ ‬مخاطرات‭ ‬محیط‭ ‬زیستی‭ ‬می‌باشند؟‭ ‬آیا‭ ‬حاکمیت‭ ‬بستر‭ ‬و‭ ‬امکانات‭ ‬مناسب‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬حفاظت‭ ‬از‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬فراهم‭ ‬نموده‭ ‬است؟‭ ‬سیاست‌های‭ ‬محیط‭ ‬زیستی‭ ‬در‭ ‬تعریف‭ ‬دو‭ ‬مفهوم‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬و‭ ‬سیاست‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بر‭ ‬می‌گیرد‭. ‬سیاست‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬شیوه‭ ‬عمل‭ ‬یا‭ ‬اصولی‭ ‬که‭ ‬توسط‭ ‬یک‭ ‬دولت،‭ ‬حزب،‭ ‬تجارت‭ ‬یا‭ ‬فرد‭ ‬پذیرفته،‭ ‬پیشنهاد‭ ‬شده‭ ‬است‮»‬،‭ ‬تعریف‭ ‬کرد‭. ‬بنابراین،‭ ‬سیاست‭ ‬محیط‌زیستی‭ ‬گرایش‭ ‬به‭ ‬تمرکز‭ ‬بر‭ ‬مشکلات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬تاثیر‭ ‬انسان‭ ‬بر‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬دارد‭. ‬

کشور‭ ‬و‭ ‬نظامی‭ ‬می‌تواند‭ ‬ادعای‭ ‬حرکت‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬را‭ ‬کند‭ ‬که‭ ‬گفتمانی‭ ‬جهان‌شمول‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬باب‭ ‬ارائه‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬بتواند‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬آفرینش‭ ‬فرصت‌های‭ ‬برابر‭ ‬شغلی،‭ ‬برای‭ ‬همه‭ ‬شهروندانش‭ ‬فارغ‭ ‬از‭ ‬نژاد‭ ‬و‭ ‬رنگ‭ ‬پوست‭ ‬و‭ ‬قومیت‭ ‬و‭ ‬مذهب،‭ ‬یک‭ ‬گام‭ ‬پیشتر‭ ‬رفته‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬بنیاد‭ ‬آموزه‭ ‬زیست‌سالاری‭ ‬بکوشد‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬امکان‭ ‬حیاتی‭ ‬درخور‭ ‬برای‭ ‬همه‭ ‬زیستمندان‭ ‬ساکن‭ ‬در‭ ‬قلمرو‭ ‬حکومتی‌اش‭ ‬حراست‭ ‬کند‭. ‬به‭ ‬مفهومی‭ ‬ساده‌تر،‭ ‬پاسداری‭ ‬از‭ ‬تنوع‭ ‬زیستی،‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬حوزه‭ ‬طبیعی‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬پایداری‭ ‬حکمرانی‭ ‬مطلوب‭ ‬برای‭ ‬هر‭ ‬دولتی‭ ‬کمک‭ ‬کند‭. ‬

مسئله‭ ‬نگران‭ ‬کننده،‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬چه‭ ‬زمانی‭ ‬می‌توانیم‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬اهمیت‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشور‭ ‬بی‌توجه‭ ‬باشیم؟‭ ‬آیا‭ ‬وقت‭ ‬آن‭ ‬نرسیده‭ ‬که‭ ‬دستیابی‭ ‬به‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬صدر‭ ‬اهداف‭ ‬کشور‭ ‬قرار‭ ‬دهیم‭ ‬و‭ ‬تمامی‭ ‬ارکان‭ ‬کشور‭ ‬را‭ ‬تشویق‭ ‬به‭ ‬همیاری‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬کنیم؟

فرزاد‭ ‬علیزاده،‭ ‬فعال‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬

کمال‭ ‬میرزاحسینی،‭ ‬کارشناس‭ ‬حوزه‭ ‬رسانه‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیست

لینک کوتاه : https://aftabyazdonline.ir/?newsid=5916

ثبت دیدگاه

مجموع نظرات : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «آفتاب یزد» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.
عکس خوانده نمی‌شود